Kenniscentrum Wetgeving en Juridische zaken

Grenseffecten

Integraal afwegingskader voor beleid en regelgeving

Beschrijving

Beleid en regelgeving kunnen andere gevolgen hebben in de regio’s grenzend aan Duitsland en/of België dan in de rest van Nederland. Dit komt wanneer het verschilt van beleid of regels in de buurlanden of de mogelijkheden voor vrij verkeer over de grens van personen, goederen en diensten worden beïnvloed. Deze gevolgen ontstaan vooral in grensregio’s, door de nabijheid van het buurland en het belang van dagelijkse activiteiten over de grens. We noemen deze gevolgen grenseffecten. Deze kwaliteitseis verplicht om bij het opstellen van nieuw of gewijzigd beleid, wet- of regelgeving aandacht te besteden aan deze grenseffecten.

Toepassing

Aan deze verplichte kwaliteitseis wordt voldaan door het doorlopen van de onderstaande stappen en de beantwoording van de bijbehorende vragen. Ter ondersteuning is een Leidraad Grenseffecten opgesteld.

Stap 1: identificeren: kan het voorstel leiden tot grenseffecten?

Er is sprake van een grenseffect als:

  • Het voorgenomen beleid effect heeft op het vrije verkeer van personen, goederen en/of kapitaal.
  • Het voorgenomen beleid voor een (nieuw of ander) verschil op dat terrein met (een van) de buurlanden zorgt.

Er zijn pas grenseffecten als die zich voordoen zoals bij stap 1, en als die anders zijn dan in rest van Nederland, niet als er verschillen zijn met het buurland, want die zijn er bijna per definitie.

Deze kwaliteitseis eindigt bij stap 1 in het geval er geen grenseffecten worden verwacht.

Stap 2: specificeren: welke grenseffecten heeft het voorstel naar verwachting?

Gewenste antwoord: toelichting op terreinen waar mogelijke effecten kunnen optreden en een inschatting van de grootte (substantieel of juist niet) en welke groepen mogelijk geraakt worden. Dit kan allereerst gedaan worden in de vorm van een Quick Scan (zie bijlage 1 van de Leidraad). Vervolgens kan op basis van de Quick scan bepaald worden of eventueel verdiepend onderzoek nodig is.

Bij deze stap kan de kennis en expertise van organisaties in en over de grensregio’s benut worden. Diverse organisaties en instellingen houden zich specifiek bezig met grensoverschrijdende problematiek, zoals de euregio’s en grensinformatiepunten langs de grens. Het Institute for Transnational and Euregional cross border cooperation and Mobility (ITEM), verbonden aan de Universiteit van Maastricht, heeft veel ervaring met grenseffectenrapportages, zowel van Nederlands nationaal beleid, als van beleid van de buurlanden en andere overheden. ITEM is, op verzoek van BZK beschikbaar als helpdesk bij vragen over grenseffecten.

Verder is intern advies bij de directies voor internationale zaken ook aangewezen, dan wel de consulaten van Nederland in Düsseldorf en Antwerpen en het ministerie van Buitenlandse Zaken, onder meer omdat enige kennis van de situatie in de buurlanden nodig is. Ten slotte kan ook het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, dat coördinerend is voor grensoverschrijdende samenwerking, meedenken en eventueel contact liggen richting anders experts. Bijlage 2 van de Leidraad geeft een overzicht van organisaties en contactgegevens.

Stap 3: afwegen: is er sprake van zwaarwegende grenseffecten en hoe wordt hiermee omgegaan?

Gewenste antwoord: Ja/Nee, toelichting.

Je begint idealiter zo vroeg mogelijk met het doorlopen van de kwaliteitseis, dat wil zeggen zodra het voornemen voor nieuw beleid of regelgeving vaste vorm krijgt. Dit biedt de beste kans dat de resultaten een serieuze rol spelen in de beleidsafweging en alternatieven worden meegenomen. Verwacht je dat grenseffecten niet aanwezig zijn, dan kun je volstaan met een beantwoording van de eerste vraag. Vervolgens hoeft dit niet vermeld te worden in het voorstel voor beleid of regelgeving. Verwacht je dat er substantiële effecten zijn, dan is een meer gedetailleerde beantwoording nodig van de vragen. Je kunt externe hulp inschakelen om effecten inzichtelijk te maken en waar mogelijk te kwantificeren.

Resultaten van het doorlopen van de kwaliteitseis, dat wil zeggen de beantwoording van de vragen, neem je op in de beleidsbrief of in de toelichting bij regelgeving, waarna het voorstel achtereenvolgens naar het ambtelijk voorportaal, onderraad of ministerraad en de Tweede en Eerste Kamer gaat. In het aanbiedingsformulier aan het ambtelijk voorportaal kun je bij de beantwoording van de IAK-vragen bij IAK-vraag 7 Wat zijn de gevolgen? aangeven hoe – indien aan de orde – je met grenseffecten rekening hebt gehouden (en wat je eraan hebt gedaan om deze, waar relevant en mogelijk, te mitigeren).

In de Leidraad Grenseffecten zijn handvatten te vinden voor de toepassing van deze verplichte kwaliteitseis in de vorm van definities, een toelichting bij de stappen en bijbehorende vragen en contactgegevens van organisaties met kennis en expertise. Ook is er een voorbeeldenbundel beschikbaar (Bijlage 3: Voorbeeldenbundel grenseffecten).

Stappenplan grenseffecten

Stappenplan grenseffecten Tip: Klik op de afbeelding om te vergroten

De departementen zijn zelf verantwoordelijk voor het toepassen van de leidraad. Daarnaast gebruikt het Ministerie van BZK, dat coördinerend is voor grensoverschrijdende samenwerking, het moment dat BZK voorstellen voor nieuw beleid en regelgeving toetst op de gevolgen voor interbestuurlijke verhoudingen, ook om in te schatten of er voldoende aandacht is voor de gevolgen voor grensregio’s en waar nodig daarover met het verantwoordelijke departement in gesprek te gaan.

Meer informatie

Kenmerken
KenmerkToelichting
Voor wieBeleidsmedewerkers en wetgevingsjuristen
EigenaarMinisterie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Contact

  • Algemene vragen over de Leidraad Grenseffecten en inhoudelijke vragen
    Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Relevante toetsingsinstanties
Relevante toetsingsinstantiesToelichting
BZK interbestuurlijk 
Relevante IAK-vragen
Relevante IAK-vragen
2 Wie zijn betrokken?
7 Wat zijn de gevolgen?

Naar overzicht verplichte kwaliteitseisen

Laatst gewijzigd op: 3-5-2021