Kenniscentrum Wetgeving en Juridische zaken

7.2 Gevolgen voor bedrijven

Integraal afwegingskader voor beleid en regelgeving

Nieuw beleid en nieuwe regelgeving kunnen gevolgen met zich meebrengen voor bedrijven die in je voorstel beschreven moeten worden. Bij het inventariseren van deze gevolgen is de Bedrijfseffectentoets (BET) nuttig. De BET is een verplichte kwaliteitseis bij ontwerpregelgeving. Ook bij beleidsstukken kan het beantwoorden van de vragen van de BET behulpzaam zijn. De BET bestaat uit de volgende onderdelen:

  • MKB-toets: consultatie van ondernemers uit het MKB indien nieuwe regelgeving naar verwachting substantiele gevolgen voor deze bedrijven zal hebben (zie ook de verplichte kwaliteitseis MKB-toets)
  • Effecten op innovatie: onderzoek naar de gevolgen voor de innovatie door bedrijven
  • Markteffecten: onderzoek naar markteffecten
  • Regeldruk voor bedrijven: onderzoek naar de effecten van regeldruk voor bedrijven

Alle voorgenomen wetten en ontwerp-amvb’s en ministeriële regelingen worden in principe aan het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR) voorgelegd ter beoordeling of “de gevolgen voor de regeldruk naar verwachting omvangrijk zijn”.

MKB-toets

Als bij de start van het wet- of regelgevingsproces al verwacht kan worden dat er (mogelijk) substantiële regeldrukeffecten voor het MKB zullen optreden, dan is de MKB-toets verplicht (zie de verplichte kwaliteitseis MKB-toets). Onder MKB wordt begrepen alle ZZP’ers en alle ondernemingen met minder dan 250 werknemers. Door de consultatie van ondernemers in het kader van de MKB-toets wordt de werkbaarheid en haalbaarheid van het wet- of regelgevingsvoornemen in beeld gebracht en wordt gekeken wat dit betekent voor de regeldruk (zie ook de paragraaf Regeldruk voor bedrijven hieronder) van deze bedrijven. De MKB-toets wordt zo vroeg mogelijk uitgevoerd; in elk geval voorafgaande aan de internetconsultatie van de voorgenomen wet- of regelgeving. In de Handreiking MKB-toets staat beschreven wat de MKB-toets inhoudt en wat de procedure daarvoor is.

Effecten op innovatie

Het gemaakte beleid kan beoogde of onbedoelde effecten op het innovatievermogen en de innovatiebereidheid van ondernemingen (zowel MKB als andere ondernemingen) hebben. Het is van belang om dit voorafgaande aan de invoering van je beleid te onderkennen om deze effecten af te kunnen wegen tegen andere aan de orde zijnde belangen. Het gaat hierbij om bijvoorbeeld belemmeringen voor nieuwe technieken als gevolg van de nieuwe wet- of regelgeving, maar ook om het effect op de bereidheid te innoveren en op de financiële of personele capaciteit van bedrijven om te innoveren.

Markteffecten

De Markteffectentoets is verplicht bij nieuwe wet- of regelgeving die direct of indirect ingrijpt op de werking van de markt (zie vraag 5 van de Bedrijfseffectentoets). Gedacht kan worden aan bijvoorbeeld het invoeren van maximumtarieven, het beperken van het aantal aanbieders of privatiseringen. Een ander aspect betreft de sociaaleconomische effecten van ontwerpregelgeving; met name de verwachte ontwikkelingen op werkgelegenheid en arbeidsvoorwaarden.

Regeldruk voor bedrijven

Onder regeldrukeffecten voor bedrijven worden verstaande investeringen en inspanningen die bedrijven moeten verrichten om zich aan wet- en regelgeving van de rijksoverheid te houden. Regeldrukeffecten betreft een overkoepelend begrip. Hoofdbestanddelen van regeldrukeffecten betreffen regeldrukkosten en ervaren regeldruk.

Regeldrukeffecten moeten in de toelichting bij wet- of regelgeving altijd in beeld worden gebracht.

Regeldrukeffecten kunnen bestaan uit:

  • Regeldrukkosten
    Alle investeringen en inspanningen – uitgezonderd financiële lasten – die bedrijven moeten doen en verrichten – uitgedrukt in euro’s – om te voldoen aan verplichtingen uit wet- en regelgeving afkomstig van de rijksoverheid. Het gaat hierbij om kosten die voortvloeien uit informatieverplichtingen en inhoudelijke verplichtingen. Hieronder vallen dus ook toezichtlasten, dat wil zeggen de kosten die bedrijven maken om de wettelijke toezichthouder te informeren over de eigen organisatie. Dit geldt ook voor de tijd die nodig is om de toezichthouder te begeleiden bij een bedrijfsbezoek. Indien daarentegen de toezichthouder zelf het werk verricht, zoals het zelfstandig inzien van de registraties van bedrijven, zijn dit geen toezichtslasten maar ‘uitvoeringskosten’ voor de overheid.
    Regeldrukkosten kunnen eenmalig of structureel (bijvoorbeeld jaarlijks terugkerend) zijn.
  • Ervaren regeldruk
    Bij ervaren regeldruk draait het niet om de kosten die men moet maken om te voldoen aan wet- en regelgeving, maar draait het meer om kwalitatieve aspecten als werkbaarheid, proportionaliteit en ervaren nut. Ervaren regeldruk wordt niet met het Standaardkostenmodel uit het Handboek meting regeldrukkosten nader gekwantificeerd. Indien ervaren regeldruk speelt bij een dossier moet hier ook aandacht (in kwalitatieve zin) aan besteed worden in de regeldrukparagraaf.

Overige aandachtspunten

  • Er zijn ook kosten die mogelijk als regeldrukkosten aanvoelen, maar dit niet zijn. Dit kunnen verbodsbepalingen zijn, maar ook belastingen en leges. Deze moeten wel in kaart gebracht worden, maar vallen niet onder de definitie van regeldrukeffecten. Zie voor meer informatie het Handboek meting regeldrukkosten.
  • Om onder meer het bedrijfsleven te ontlasten gelden er vaste verandermomenten (VVM) voor de inwerkingtreding van wetten, algemene maatregelen van bestuur en ministeriële regelingen. Deze verplichting is opgenomen in Ar 4.17. Een ander inwerkingtredingsmoment kan ook gevolgen hebben voor de regeldrukeffecten. Lees meer over VVM en de toepassing ervan bij op Kabinetsstandpunt vaste verandermomenten (VVM).
  • In de toelichting van de BET wordt uitgelegd hoe de kosten van regeldruk worden berekend. Kort samengevat: regeldruk = p x q. Hierbij staat “p” voor alle kosten (incl. tijd) in verband met activiteiten die je nieuw of anders moet gaan doen en “q” voor het aantal bedrijven of personen die hier mee te maken zullen krijgen. Voor gedetailleerde informatie over de manier om de regeldrukgevolgen van je voorstel in kaart te brengen gebruik je het Handboek meting regeldrukkosten voor het kwantificeren van regeldruk voor bedrijven (en burgers).
  • Voor een samenvatting van de procedures die gelden voor het tijdig in kaart brengen van de regeldrukgevolgen van een voorstel is een handig Processchema regeldrukverantwoording en verwante wetgevingskwaliteitsinstrumenten en een Handleiding regeldrukverantwoording en verwante wetgevingskwaliteitsinstrumenten gemaakt.
  • Er is een externe onafhankelijke adviesinstantie voor regeldruk, het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR) dat niet alleen let op de regeldruk door wet- en regelgeving maar ook of er aandacht is besteed aan de vraag of de wet- of regelgeving voor het bedrijfsleven werkbaar en uitvoerbaar is. Het eerstverantwoordelijke departement legt uiterlijk bij het begin van de consultatie het voorstel aan ATR voor.
Relevante verplichte kwaliteitseisen
Relevante verplichte kwaliteitseisenToelichting
Aanwijzingen inzake het verrichten van marktactiviteitenGaan in op de mogelijkheden voor organisaties binnen de rijksdienst om marktactiviteiten te verrichten.
Aanwijzingen voor de regelgevingEisen aan de vormgeving van wet- en regelgeving en het proces waarin deze tot stand komen.
Bedrijfseffectentoets (inclusief regeldrukeffecten)Geeft aan hoe je de effecten van voorgenomen regelgeving op bedrijven in kaart brengt, voorkomt of zo beperkt mogelijk houdt.
Handboek meting regeldrukkostenDeze handleiding geeft aan hoe je de regeldrukkosten van voorgenomen regelgeving voor bedrijven en burgers meet, beschrijft, voorkomt of zo beperkt mogelijk houdt.
Relevante toetsingsinstanties
Relevante toetsingsinstantiesToelichting
EZK bedrijfseffecten (inclusief regeldrukeffecten)Bedrijven betrokken? Voer een bedrijfseffectentoets uit.
Rijksbrede wetgevingstoetsingInclusief uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid (U&H)

Laatst gewijzigd op: 13-8-2019