Kenniscentrum Wetgeving en Juridische zaken

6.4 Doelmatigheid/efficiëntie

Integraal afwegingskader voor beleid en regelgeving

Een synoniem voor doelmatigheid is efficiëntie. Bij de verwachte efficiëntie van het instrumentarium draait het om de verwachte verhouding tussen de in te zetten (financiële) middelen en de te realiseren prestaties en/of effecten.

Doelmatigheid/efficiëntie
Tip: Klik om de afbeelding te vergroten

Verplichte toelichting op doelmatigheid

Het is op basis van artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet 2016 verplicht dat de toelichting van elk beleids- of wetsvoorstel dat aan de ministerraad of het parlement wordt voorgelegd ingaat op de verwachte effectiviteit van een voorstel.

Volgens artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet 2016 moet de toelichting van een beleids- of wetsvoorstel naast de verwachte doelmatigheid ook ingaan op de verwachte doeltreffendheid die met het voorstel wordt nagestreefd. Zie hiervoor 6.3 Doeltreffendheid/effectiviteit.

Bij het onderbouwen van de verwachte doelmatigheid licht je toe waarom het gekozen instrumentarium een efficiënte manier is om de doelstellingen te bereiken. Bijvoorbeeld door aan te geven dat, in vergelijking met andere instrumenten, met de aangewende (financiële) middelen naar verwachting optimale effecten zullen worden gerealiseerd. Om iets te kunnen zeggen over de verwachte efficiëntie van het voorstel op het niveau van de effecten moet er wel inzicht zijn in de effectiviteit (Zie hiervoor 6.3 Doeltreffendheid/effectiviteit).

Je kan daarnaast ook de efficiëntie van het voorstel op uitvoeringsniveau (op het niveau van te leveren prestaties) toelichten door te beschrijven waarom er met dezelfde hoeveelheid (financiële) middelen naar verwachting niet meer of kwalitatief betere prestaties te realiseren zijn.

Indien je verwacht dat het gekozen instrumentarium niet de meest efficiënte manier is om de doelstellingen te realiseren licht je toe waarom deze keuze toch is gemaakt.   

Zie Voorbeeld verwachte efficiëntie van een beleidsinstrument waarin de verwachte efficiëntie aan de hand van een fictieve casus wordt toegelicht.

Stappen om de verwachte efficiëntie in beeld te brengen:

  • Beschrijf de verwachte efficiëntie in theorie
    Beschrijf de verwachte efficiëntie in theorie. Daarbij ga je in op de aannames die veronderstellen dat het gekozen instrument een efficiënte manier is om het maatschappelijke probleem op te lossen. Ook kun je beschrijven op welke wijze het voorstel prikkels ten aanzien van efficiëntie bevat (hoe en waarom worden bijvoorbeeld uitvoerders geprikkeld tot efficiënte besteding van publieke middelen?). Zie hiervoor ook Gedragscomponenten.
  • Onderbouw de verwachte efficiëntie
    Maak bij de onderbouwing zoveel mogelijk gebruik van (empirisch) bewijs waarmee de efficiëntie in de praktijk is aangetoond, zoals beschikbaar (wetenschappelijk) onderzoek, literatuur of reeds uitgevoerde evaluaties.

    Nieuw beleid is vaak gericht op het oplossen van een maatschappelijk probleem of het verbeteren van de samenleving. In dat geval wordt aangeraden om een maatschappelijke kosten- en baten analyse op te stellen waarbij je zowel de neveneffecten, bijvoorbeeld de effecten voor het milieu, de economie en de veiligheid, als de uitvoeringskosten vooraf in beeld brengt. Aan de hand van deze analyse kun je de verwachte efficiëntie voor de gehele maatschappij onderbouwen. Zie hiervoor Maatschappelijke kosten- en batenanalyse (MKBA).

    Er zijn ook andere methoden om de verwachte efficiëntie te onderzoeken, zoals een multicriteria-analyse (zie in dit kader ook Tools and Methods for Evaluating the Efficiency of Development Interventions), impact assessment of business case. Deze methoden kun je toepassen wanneer je de verwachte efficiëntie voor een specifieke doelgroep of de overheid inzichtelijk wilt maken.

    Naast het in beeld brengen van de verwachte efficiëntie van het voorstel op het niveau van de effecten geef je voor zover mogelijk ook inzicht in de verwachte efficiëntie op het niveau van de uitvoering. Dit kun je doen door bijvoorbeeld inzicht te geven in de ‘gemiddelde kostprijs’ of efficiëntiewinst (op basis van best practices) die je verwacht te realiseren in de uitvoering. 
  • Geef aan hoe je (meer) inzicht gaat verkrijgen in de efficiëntie
    Wanneer vooraf geen (goed) beeld is te geven van de verwachte efficiëntie van het instrumentarium (bijvoorbeeld omdat het inzicht in de effectiviteit van beleid ontbreekt) is het van belang om inzichtelijk te maken dat die informatie op dat moment ontbreekt en in de evaluatieparagraaf aan te geven hoe je deze informatie alsnog gaat verzamelen. Dit kan bijvoorbeeld door een pilot of experiment te starten of door gegevens over kosten en resultaten te gaan monitoren.

    Middels een experiment of pilot kan een beleidsvoorstel op kleine schaal worden uitgeprobeerd. Aan de hand hiervan kun je op kleine schaal aantonen dat het instrument in de praktijk effectief zal zijn en hoeveel kosten hiermee gemoeid zijn. In de evaluatieparagraaf beschrijf je dan dat je een pilot of experiment gaat starten waarmee je informatie gaat verzamelen om de efficiëntie te meten. Zie hiervoor de Evaluatieparagraaf.
Relevante verplichte kwaliteitseisen
Relevante verplichte kwaliteitseisenToelichting
Aanwijzingen inzake het verrichten van marktactiviteitenGaan in op de mogelijkheden voor organisaties binnen de rijksdienst om marktactiviteiten te verrichten.
BedrijfseffectentoetsGeeft aan hoe je de effecten van voorgenomen regelgeving op bedrijven in kaart brengt, voorkomt of zo beperkt mogelijk houdt.
Handboek meting regeldrukkostenDeze handleiding geeft aan hoe je de inhoudelijke nalevingskosten en administratieve lasten van voorgenomen regelgeving voor bedrijven en burgers meet, beschrijft, voorkomt of zo beperkt mogelijk houdt.
Uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid (U&H)Instrument om de beoogde en niet-beoogde gevolgen van ontwerp-regelgeving voor de organisaties die met de uitvoering worden geconfronteerd in kaart te brengen.
Relevante toetsingsinstanties
Relevante toetsingsinstantiesToelichting
BZK administratieve lastenIndien burgers of professionals betrokken.
EZK bedrijfseffecten en regeldrukeffectenBedrijven betrokken? Voer een bedrijfseffectentoets uit.
FIN subsidiesWanneer er een subsidie wordt gecreëerd of aangepast.
Rijksbrede wetgevingstoetsingInclusief uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid (U&H)

Laatst gewijzigd op: 7-11-2018