Kenniscentrum Wetgeving en Juridische zaken

6.3 Doeltreffendheid/effectiviteit

Integraal afwegingskader voor beleid en regelgeving

Een synoniem voor doeltreffendheid is effectiviteit. Bij de verwachte effectiviteit van het instrumentarium gaat het om de wijze waarop en mate waarin wordt verwacht dat het instrumentarium bijdraagt aan het realiseren van de doelstellingen. Hiermee leg je een koppeling tussen de verwachte prestaties van het ingezette instrumentarium en de beoogde effecten.

Doeltreffendheid/effectiviteit
Tip: Klik om de afbeelding te vergroten

Verplichte toelichting op doeltreffendheid

Het is op basis van artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet 2016 verplicht dat de toelichting van elk beleids- of wetsvoorstel dat aan de ministerraad of het parlement wordt voorgelegd, ingaat op de verwachte doeltreffendheid (effectiviteit) van een voorstel.

Volgens artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet 2016 moet de toelichting van een beleids- of wetsvoorstel naast de verwachte doeltreffendheid ook ingaan op de verwachte doelmatigheid die met het voorstel worden nagestreefd. Zie hiervoor 6.4 Doelmatigheid/efficiëntie.

Bij het onderbouwen van de verwachte effectiviteit ga je in op de wijze waarop en de mate waarin het gekozen instrumentarium naar verwachting gaat bijdragen aan het realiseren van de doelstellingen. Hierbij gaat het om:
1)    een toelichting waarom je verwacht dat het instrumentarium bijdraagt aan het realiseren van de doelstellingen.
2)    een inschatting van de verwachte prestaties en effecten van het gekozen instrumentarium. Probeer deze prestaties en effecten, voor zover mogelijk, te kwantificeren. Wanneer de omvang van de verwachte effecten van het voorstel vooraf niet is te kwantificeren, licht je de kwalitatieve invloed van het voorstel toe. Betrek ook zoveel mogelijk de te verwachten neveneffecten, zowel positief als negatief. Zie hiervoor ook 7 Wat zijn de gevolgen?.

Zie Voorbeeld verwachte effectiviteit van een beleidsinstrument waarin de verwachte effectiviteit aan de hand van een fictieve casus wordt toegelicht.

Stappen om de verwachte effectiviteit in beeld te brengen:

  • Beschrijf de beleidstheorie
    Beschrijf waarom je veronderstelt dat het gekozen instrumentarium gaat bijdragen aan het realiseren van de doelstellingen. Met deze zogenaamde ‘beleidstheorie’ geef je antwoord op de vraag: hoe en waarom gaat dit instrumentarium naar verwachting werken? In sommige gevallen wordt een gedragsverandering verondersteld van de doelgroep van het voorstel. Zie hiervoor Gedragscomponenten.
  • Onderbouw de verwachte effectiviteit
    Gebruik ter onderbouwing van het voorstel zoveel mogelijk (empirisch) bewijs waarmee de effecten in de praktijk zijn aangetoond. Een graadmeter waarmee je de hardheid van de diverse onderzoeken kunt aangeven, is de zogenoemde Maryland Scientific methods Scale. Zie voor een nadere toelichting Het meten van doeltreffendheid.  

    Bij het ontbreken van bewijs kun je gebruik maken van verschillende methoden om de verwachte effecten van het voorstel in de praktijk te onderzoeken. Daarbij valt te denken aan het uitvoeren van een impact assessment, business case of Maatschappelijke kosten- en batenanalyse (MKBA). In paragraaf 6.2 van de Algemene Leidraad Maatschappelijke Kosten-baten Analyse vind je een beschrijving van methoden om de verwachte effectiviteit te kunnen bepalen.

    De zogenoemde ‘kansrijk beleidreeks’ van de planbureaus kan ook helpen om wetenschappelijke inzichten over effectief beleid te verkrijgen. Zie voor voorbeelden kansrijk innovatiebeleid, kansrijk onderwijsbeleid en kansrijk arbeidsmarktbeleid. Naast wetenschappelijke inzichten kun je ook gebruik maken van kennis uit de praktijk om het voorstel te onderbouwen.
  • Geef aan hoe je (meer) inzicht gaat verkrijgen in de effectiviteit
    Wanneer vooraf geen (goed) beeld is te geven van de verwachte effectiviteit van het voorstel is het van belang om toe te lichten dat die informatie op dat moment ontbreekt en in de evaluatieparagraaf van het voorstel aan te geven hoe je deze informatie alsnog gaat verzamelen. Bijvoorbeeld door een pilot of experiment te starten of door het beleid in de praktijk te gaan monitoren.

    Met een experiment of pilot kan een beleidsvoorstel op kleine schaal worden uitgeprobeerd. Aan de hand hiervan kun je op kleine schaal aantonen dat het instrumentarium in de praktijk effectief zal zijn. In de evaluatieparagraaf van het voorstel beschrijf je dan dat je een pilot of experiment gaat starten waarmee je informatie gaat verzamelen om de effectiviteit te meten. Zie hiervoor de Evaluatieparagraaf.

Laatst gewijzigd op: 7-11-2018