Kenniscentrum Wetgeving en Juridische zaken

3 Wat is het probleem?

Integraal afwegingskader voor beleid en regelgeving

Is er een probleem? 

Maak bij het beschrijven van het probleem onderscheid tussen enerzijds de feiten (relaties tussen oorzaken en gevolgen) en anderzijds de waardering van die feiten. De feiten zijn voor iedereen hetzelfde, de waardering ervan is afhankelijk van de belangen die men heeft en de waarden die men hanteert. En die kunnen per partij verschillen.

Beperk je voorlopig tot de beschrijving van het probleem (de huidige wereld). Laat de gewenste doelen (de gewenste wereld of het gewenste gedrag) en de weg daar naartoe (middelen) nog even buiten beschouwing. Deze komen bij de volgende vragen aan bod.

Probleemdefinitie 

Een probleemdefinitie is een beschrijving van een huidige feitelijke situatie of situatie die binnenkort naar alle waarschijnlijkheid gaat ontstaan die negatief wordt gewaardeerd

Het kan verstandig zijn de probleemdefinitie met de betrokken actoren op te stellen. Je kunt hierbij je inventarisatie uit IAK-vraag 2 Wie zijn betrokken? gebruiken. Nodig die partijen uit waarvan je denkt dat ze in deze fase betrokken zouden moeten zijn. Zet bijvoorbeeld in een workshop gezamenlijk de feiten op een rij en doe dit zo open mogelijk. De krachtenveldanalyse kan hierbij behulpzaam zijn.

Wees je daarbij bewust van de (politieke en andere) randvoorwaarden die je hebt meegekregen (zie IAK-vraag 1 Wat is de aanleiding?), en wees helder naar je gesprekspartners over de ruimte die je hebt om verschillende mogelijkheden te verkennen.

Wie ervaart het als een probleem? 

Ga ook na of elke partij uit je krachtenveldanalyse de feiten hetzelfde waardeert. Het is immers mogelijk dat één of meer partijen vinden dat er geen probleem is, of dat er sprake is van een ander probleem.

Probleemboom

Een probleemboom is een handig hulpmiddel om inzicht te krijgen in de oorzaken en gevolgen van een probleem. Hiermee krijg je zicht op welke problemen er zijn en voor wie. Je begint met het formuleren van het centrale probleem dat gesignaleerd wordt en waarvoor je een oplossing wil. Maak de formulering zo concreet mogelijk. Vervolgens wordt gekeken naar de oorzaken van het probleem en tot slot naar de gevolgen van het probleem. Nadat je in kaart hebt gebracht wat de directe oorzaken zijn van het probleem en wat de directe gevolgen zijn, kun je de probleemboom omzetten naar een doelenboom. In 4 Wat is het doel gaan we hier verder op in.

Gedragscomponenten van het probleem

Hoe concreter een probleem geformuleerd is, hoe groter de kans dat het probleem een gedragscomponent bevat. Een maatschappelijk probleem wordt namelijk vaak veroorzaakt door ongewenst gedrag. Als je inzicht hebt in de aspecten die een rol spelen bij het ontstaan van dit gedrag,  kun je dit bijvoorbeeld gebruiken om beleid effectiever en efficiënter vorm te geven, bestaande instrumenten anders in te zetten of  instrumenten te kiezen die expliciet rekening houden met deze factoren. Voor meer informatie zie Gedragscomponenten.

Meer informatie

Relevante verplichte kwaliteitseisen
Relevante verplichte kwaliteitseisenToelichting
Aanwijzingen voor de regelgevingEisen aan de vormgeving van wet- en regelgeving en het proces waarin deze tot stand komen.
Relevante toetsingsinstanties
Relevante toetsingsinstantiesToelichting
Rijksbrede wetgevingstoetsingInclusief uitvoerbaarheids- en handhaafbaarheidstoets (U&H).

Laatst gewijzigd op: 15-2-2018