Kenniscentrum Wetgeving en Juridische zaken

Ex ante evaluaties

Het WODC heeft in 2013 onderzocht wat de waarde van ex ante evaluaties is. Conclusie is dat veelvuldig onderzoek wordt gedaan naar de toekomstige consequenties van voorstellen van beleid en wetgeving. De fasering en de timing is van groot belang, willen uitkomsten van ex ante onderzoeken nog verschil maken. Helaas is niet altijd even duidelijk wat met de resultaten van die onderzoeken wordt gedaan. Dat  is kritiek die Nederland ook uit internationale hoek krijgt. Men is ontevreden over het gebruik van impact assessments in Nederland. Zie Better Regulation in Europe: Netherlands (website OECD). In antwoord op die kritiek heeft het kabinet voorgesteld om afwegingsinformatie en (effect) toetsen actief te gaan publiceren (TK, 2012-2013, 29 362, nr. 224). Zo heeft het kabinet afgesproken nog meer aandacht te geven aan de beantwoording van de zeven IAK-vragen -de Nederlandse versie van een Impact Assessment- tijdens het besluitvormingsproces van alle beleids- en wetgevingsvoorstellen. Ook  worden de antwoorden op de IAK-vragen en beschikbare effecttoetsen (zoals de Bedrijfseffectentoets) bij de voorbereiding van wet- en regelgeving tijdens internetconsultatie gepubliceerd. Op deze manier kunnen burgers en bedrijven hun kennis en ervaring inbrengen in het proces van voorgenomen wet- en regelgeving en wordt bijgedragen aan een open en transparante overheid.

Er is geen standaardaanpak voor ex ante evalueren. Daar zijn de doelstellingen van evaluaties te divers voor. Een combinatie van verschillende typen evaluaties komt het meest voor (WODC, 2014). Hieronder een overzicht welke type evaluatie in te zetten bij welk doel (Voor meer informatie zie het IAK 6.1 Beleidsinstrumenten):

  • Ex ante evaluaties worden gebruikt bij nagaan van potentiële effectiviteit ( het bereiken van gestelde doelen);
  • (Maatschappelijke) Kosten-Batenanalyses ((M) KBA) geven inzicht in het verdisconteren van kosten en baten vergeleken met een nul-optie. Zie leidraad MKBA ;
  • Verkenningen zijn nuttig als beleidsopties nog voorlopig zijn;
  • Bij specifieke vraagstukken rond milieu, juridische gevolgen, privacy impact analyse (PIA)  of het berekenen van administratieve lasten worden specifieke op consequentie gerichte analyses ingezet;
  • Uitvoeringstoetsen worden vooral door uitvoeringsorganisaties gedaan om de uitvoerbaarheid van voorgestelde maatregelen door te rekenen. Zie U&H toets in het IAK;
  • Planevaluaties worden ingezet bij het toetsen van de logica of het waarom achter een beleidsplan (de zogenoemde beleidstheorie);
  • Risico analyses helpen bij het beantwoorden van de vraag naar de kans voor de uitvoering meest ingrijpende gevolgen;
  • Kosten effectiviteitsanalyses (Kea) geeft inzicht in het meest efficiënte alternatief, maar dan zonder nul-optie.